Masaż klasyczny - techniki, wskazania, przeciwwskazania

Masaż jest jedną z najszerszych form oddziaływań medycznych, obecnie traktowany jako jeden z działów kompleksowej rehabilitacji ruchowej. Powstał prawdopodobnie w Chinach około 3000 r. p.n.e. kolejne formy masażu wędrowały z Dalekiego Wschodu poprzez Indie do starożytnej Grecji czasów Hipokratesa, Celsusa i Galena, tu pojawiają się powiazanie masażu nie tylko z medycyną, ale także ze sportem i szeroko rozumianą odnową biologiczną.

Okres średniowiecza to czas powściągliwości, a więc i zaniku masażu, pojawia się on dopiero w opracowaniach Ambrożego Pare w XVI-to wiecznej Francji.

Największy rozkwit masażu nastąpił w Szwecji dzięki opracowaniu systemu „gimnastyki szwedzkiej” oraz opracowaniu masażu dla jednostek chorobowych przez Per Henrika Linga.

Pierwszą szkołę założył Johnan Mezger z Amsterdamu.

Polski ślad pojawia się wśród uczniów Mezgera, a jest nim Izydor Zabłudowski, znakomity uczony, twórca oryginalnej metody masażu. Później masaż nieco stracił na znaczeniu, jednocześnie próbowano go zastąpić oddziaływaniem mechanicznym. Ostatecznie nie udało się zahamować jego rozwoju i w czasach współczesnych, znów zyskuje na znaczeniu jako jedna z bardziej skutecznych metod terapii manualnej.

Definicja masażu

Według Adama Zborowskiego[1] masaż klasyczny jest metodą leczenia fizykalnego (przez dotyk), zewnętrznych i wewnętrznych objawów chorobowych a nie rzadko ich przyczyn. Jest schematem uporządkowanych ruchów, chwytów i różnorakich opracowań, których zadaniem jest leczenie i zapobieganie chorobom. Masaż klasyczny obok swojej funkcji leczniczej posiada także funkcję relaksującą i odprężającą, stąd też jego szerokie zastosowanie w odnowie biologicznej i relaksacji.

Zasady przy masażu klasycznym:

zasada kolejności technik - to ściśle usystematyzowany układ rękoczynów mających na celu poprawę stanu pacjenta. Dla zachowania odpowiedniego silnego oddziaływania na organizm przestrzegamy kolejności technik masażu, gdyż każda technika jest wstępem do kolejnej a kolejna do kontynuacji poprzedniej.

Prawidłowa kolejność technik:

• Głaskanie – technika wprowadzająca i rozpoczynająca masaż, wykonuje się ją delikatnie lub mocno zależności od pacjenta. Ma za zadanie rozpoznanie stanu pacjenta i wybadaniu mięśni, a także wrażliwość czuciową, napięcia skóry i tkanki podskórnej, jak również zdiagnozować zmiany w mięśniach. Wykorzystuję się dłonie, paliczki, nasady dłoni;
• Rozcieranie – technika służąca wyzwalaniu ciepła, poprzez tarcie między skórą a dłonią masażysty. Wzrost temperatury tkanek masowanych powoduje silne przekrwienie a wraz z nim szybsze oczyszczanie tkanek z produktów przemiany materii, produktów zapalnych czy martwych komórek. Wykorzystuje się dłonie, paliczki, kciuki, nasadę dłoni i grzbiet dłoni;
• Ugniatanie – technika ta polega na zasadzie działania tzw. Pompy, na skutek wywierania nacisku w trakcie chwytu krew jest wyciskana z miejsca uciskanego w kierunku serca, natomiast po jego zwolnieniu występuje zjawisko zassania płynów ustrojowych z miejsc poniżej linii ucisku. Wykorzystuje się całe dłonie, paliczki, pięści,
• Uciskanie – technika podobna do ugniatania, różniąca się spokojniejszą i znacznie wolniejszą techniką. Uciski dzielą się na całościowe i częściowe ( tak zwane punkty biologiczne czynne jak punkty spustowe czy akupresurowe). Ma za zadanie rozluźnić bądź zwiększyć napięcie mięśniowe, wpłynąć pobudzająco bądź wyciszająco na układ nerwowy;
• Oklepywanie – najmocniejsza technika stosowana w masażu klasycznym. Polega na naprzemiennym uderzaniu rożnymi częściami dłoni w mięśnie. Służy do zwiększenia napięcia mięśniowego, na bazie naturalnych odruchów, co powoduje silne przekrwienie i zmiany pobudliwości układu nerwowego. Wzmacnia siłę mięśni i budowę masy mięśniowej. Wykorzystuje się dłonie, paliczki, półpięści, pięści, a także szczypanie;
• Wyciskanie – polega na obniżeniu układu nerwowego, a także uspokaja organizm,
• Wibracje – technika polegająca na bardzo szybkich krótkich ruchach, co ma spowodować wywołanie drżenia w tkankach. Technika ta ma wielkie zastosowanie w chorobach nerwów lub w chorobach o podłożu neurologicznym, wpływają pozytywnie na wyciszenie wzmożonego przewodnictwa nerwowego i obniżenia pobudliwości organizmu;
• roztrząsanie (wstrząsanie) – technika polegająca na wprawieniu w ruch mięśni w luźne falowanie, ich zadaniem jest zniesienie napięcia mięśniowego i rozluźnienie po masażu, mając dopełnić relaksacji i pozytywnie dopełnić zabieg;
• Głaskanie – technika polegająca na wyciszeniu organizmu po masażu.

zasada kierunku – wykonywana jest zawsze w kierunku serca, węzłów chłonnych i od głowowo;

zasada wskazania – masaż zawsze wykonuje się po uwzględnieniu wszystkich wskazań i przeciwskazań do jego wykonania. Ocenia się aktualny stan pacjenta na podstawie zwięzłego i rzeczowego wywiadu, który należy przeprowadzać przed każdym zabiegiem;

zasada bólu – od wielu lat pokutuje przekonanie, że masaż powinien boleć, gdyż inaczej nie ma swojego działania. Jest to błędna, a wręcz szkodliwa teoria, która prowadzi niejednokrotnie do pogorszenia stanu pacjenta. Naturalną reakcją na ból jest wzrost napięcia mięśniowego, wiąże się to z obroną mięśniową organizmu przed większym uszkodzeniem tkanek, wzrost napięcia generuje większy ból i prowadzi znów do wzrostu napięcia jest to prosty schemat „ błędnego koła”. Podążając za tą zasadą możemy sformułować prosty wniosek, iż masaż który boli powoduje wzrost napięcia mięśniowego, a celem masażu samym w sobie jest rozluźnienie i uwolnienie z mechanizmu błędnego koła;

zasada wzrastającej siły bodźca – pierwszy masaż u danego pacjenta powinien być wykonywany delikatniej, z zachowaniem należytej ostrożności i zwrócenia uwagi na reakcję organizmu na poszczególne techniki, jak i całość oddziaływania. Kolejne masaże powinny się stopniowo wzrastać ich siłę;

zasada czasu trwania masażu – czas trwania masażu zależny jest bezpośrednio od stanu pacjenta w danym dniu, jednostki chorobowej z jaką przychodzi, wielkości masowanej powierzchni i zgodnie z zasadą siły, tego który to zabieg z kolei w serii leczniczej. Przyjmuje się, że masaż pojedynczej części ciała nie powinien trwać krócej niż 15min, tak aby organizm mógł zarejestrować rodzaj bodźca, przetworzyć go i odpowiednio odpowiedzieć. Im większy obszar masujemy tym czas trwania masażu poszczególnych części jest krótsza od zakładanego na początku, tak aby w sumie nie przekroczyć 1,5 godz. całego zabiegu;

zasada powtarzania chwytu – polega na zasadzie powtarzalności uchwytu. Minimalna powtarzalność uchwytu jest 3 krotność techniki masażu, do wielokrotności powtórzenia uchwytu;

zasada nie przerywania masażu i chwytu – zasada polega nie przerywaniu masażu leczniczego, a także nie przerywanie rozpoczętego chwytu, bo to nie korzystnie wpływa na oddziaływanie całego zabiegu;

zasada odpoczynku – jako, że masaż jest wysiłkiem dla organizmu, zaleca się krótki odpoczynek około 10-15min.;

zasada utrzymania ciepła – po masażu pacjent powinien unikać gwałtownego oziębienia organizmu, ponieważ mogło by to doprowadzić do rozszerzenia, lub powstania w miejscu masażu stanu zapalnego, ze swoimi charakterystycznymi objawami jak ból i ograniczenia funkcji ruchu;

zasada serii – masaże lecznicze są zalecane w serii po 10 lub po 15, jest to klasyczna seria lecznicza;

zasada pozornego pogorszenia stanu zdrowia – pierwsze zabiegi przeprowadzone mogą spowodować pogorszenia stanu zdrowia. Pacjent może czuć się obolały, zmęczony czy nadmiernie senny, jest to efekt przetwarzania przez organizm dużego obciążenia jakim jest masaż. Stan ten jest pozorny i nie trwały po około 3-4 zabiegach mija;

zasada monitorowania postępów leczenia – polega na prowadzeniu dokumentacji medycznej pacjenta.

Masaż klasyczny jest oddziaływaniem bardzo mocno ingerującym w proces fizjologiczne organizmu, najmocniej oddziałuje na układ krążenia, nerwowy i oddechowy, ale pozostałe jak moczowy, hormonalny czy wewnątrzwydzielniczy, też nie pozostają bez wpływu.

Przeciwwskazania do masażu klasycznego:

• po posiłku ( przynajmniej 1h )
• ciąża i menstruacja,
• zmiany skórne ( rozsiane i ropne ), grzybica, i inne choroby skóry,
• nowotwory,
• krwawienie, krwotoki lub możliwość możliwościż wystąpienia: wrzody żołądka i dwunastnicy,
• hemofilia, zaburzenia układu krzepnięcia, skaza naczyniowa,
• żylaki II i III stopnia,
• zaawansowana osteoporoza,
• zaawansowane nadciśnienie i miażdżyca,
• świeże rany w polu masażu,
• wszystkie stany zapalne,
• choroby o podłożu bakteryjnym, wirusowym i pasożytniczym,
• choroby zakaźne,
• pacjent po spożyciu alkoholu, narkotyków i silnych lekach przeciwbólowych,
• wysoka temperatura ciała ( powyżej 38st.C),
• po wysiłku fizycznym ( ustabilizowanie tętna – po 1h ).

Wskazania do masażu klasycznego:

• oczyszczająca (skórę, mięśnie, układ krwionośny, układ limfatyczny),
• bóle mięśniowe,
• zwichnięcia (dopiero po ustąpieniu obrzęku),
• skręcenia (dopiero po ustąpieniu obrzęku),
• złamania (dopiero po ustąpieniu obrzęku),
• stłuczeniach (dopiero po ustąpieniu obrzęku),
• przykurcze,
• niedowład,
• choroba Parkinsona,
• zapalenie ścięgien, kaletek, pochewek, torebek ( dopiero po ustąpieniu obrzęku),
• po wysiłku fizycznym ( po normalizacji tętna),
• porażenia,
• naciągnięcia i naderwania ścięgien,
• złożone wady kończyn ( stopy koślawe, szpotawe, końskie),
• deformacja kręgosłupa,
• choroby reumatyczne,
• dysplazja stawu biodrowego,
• po oparzeniach i odmrożeniach,
• przewlekła niewydolność krążenia,
• średnio zaawansowana miażdżyca
• stany po przebytym zawale mięśnia sercowego ( po 10 dniach),
• dusznica bolesna w okresie międzynapadowym,
• astma,
• nieżyt oskrzeli,
• rozedma płuc,
• rozstrzenie oskrzeli,
• choroba Heinego-Medina,
• porażenie wywołane uszkodzeniem rdzenia kręgowego,
• porażenie wywołane uszkodzeniem nerwów obwodowych,
• zaburzenia czynności wydzielniczych żołądka ( nad – i niedokwasota),
• opadnięcie żołądka i trzewi,
• przepuklina,
• zaparcia,
• pobudzenie laktacji u kobiet karmiących,
• wzmocnienie mięśni brzucha po porodzie,
• usuwanie obrzęków,
• zmniejszenie bólu w odcinku krzyżowo-lędźwiowym.

[1]Adam Zborowski - "Masaż klasyczny"